مکران شاهراه ضد تحریمی صادرات نفت ایران

فرزین سوادکوهی

در جغرافیای توسعه صنعتی ایران،توسعه سواحل جنوبی ایران طی ده ها سال گذشته به طور عمده منحصر به خوزستان و بوشهر و هرمزگان بوده است.صنایع نفت و گاز و پتروشیمی سرآمد رشد صنعتی این سه استان را رقم زده است.اما یکی از ناب ترین بخش های سواحل جنوبی ایران در این گذار به فراموشی سپرده شده.سرزمینی بکر وزیبا به نام مکران.جایی در جنوب شرقی ایران و جنوب غربی پاکستان. مکران تقریباً تمام بلوچستان ایران و پاکستان و بخشی از استان هرمزگان فعلی را شامل می شود.اما همانطور که گفته شد از سبد توسعه کشور سهم درخوری بدست نیاورده است.

اندیشه توسعه سواحل مکران از سال ها پیش شکل گرفت.ظرفیت های بسیار بالای این منطقه هرنظام اقتصادی را به سوی خود جلب می کرد تا از آن بهترین بهره ها را ببرد.بسیاری معتقدند وقتی مَکران، مُکران یا مکوران،که از نظر تاریخی سرزمینی ساحلی است که در طول خلیج عمان از رأس‌الکوه در غرب جاسک تا لاس بلا در جنوب غربی ایالت بلوچستان پاکستان گسترده‌است نمی توان نسبت به آن بی توجه ماند.

بر اساس آخرین برآوردها استان سیستان و بلوچستان با نرخ رشد جمعیت 2.25، بالاترین نرخ رشد جمعیت را در کل ایران دارد. از لحاظ جمعیت، با داشتن 3.1 درصد کل جمعیت کشور، رتبه دهم را به خود اختصاص داده است.همین یک ظرفیت می تواند در کنار دیگر ویژگی های این منطقه برنامه ریزان توسعه کشور را به این سو جلب کند.

ظرفیت هایی مانند وجود منطقه آزاد تجاری- اقتصادی چابهار، سواحل مناسب،زمین و پس کرانه‌های مناسب در امتداد ساحل، بسترهای عالی برای ترانزیت و کشتیرانی تجاری، مناطق دریایی ارتش و پایگاه‌های دریایی سپاه، شرایط لازم برای گسترش یگان‌های نظامی، خلیج‌های کوچک (خورها)، سواحل با قابلیت‌های دفاعی مناسب، زمینه همگرایی سران طوایف و قبایل با نظام جمهوری اسلامی،آب‌های آزاد و عمق عملیاتی مناسب در دریای عمان، پایگاه‌های هوایی و پدافند هوایی ارتش در منطقه وانطباق منطقه‌بندی نظامی با تقسیمات سیاسی وامکاناتی از این دست، اندیشه توسعه گر را بخود جذب می کند.

 

کم اثر کردن تحریم ها با توسعه صنایع نفتی در مکران

 

در این میان پروژه های بزرگ حوزه نفت و گاز و پتروشیمی نیز جایگاهی ویژه در منطقه پیدا می کنند.

احداث ترمینال جاسک طرح بزرگی است که منطقه را متحول می کند. این طرح به عنوان یکی از قطعات پازل توسعه سواحل مکران است. این پایانه نفتی یکی از راه‌های تازه توسعه‌ای در سواحل مکران و در حقیقت صنعت نفت ایران است که می‌تواند در کوتاه‌مدت چند ده میلیون بشکه نفت را به کشورهای هدف صادر کند، بی‌آنکه دردسرهای تنگه هرمز را بر خود تحمیل کند.

ضرورت نگاه به کم‌اثر کردن تحریم‌های اعمال‌شده به نفت ایران، مدیران ارشد نفتی کشور را بر آن داشته تا به این پروژه دقت‌نظر بیشتری به عمل بیاورند. اجرای این طرح با هدف ایجاد یک پایانه نفتی بزرگ در بندر جاسک و در شرق تنگه هرمز در حالی عملیاتی خواهد شد که پس از بهره‌برداری از آن، نفت خام و فرآورده کشور، دیگر در چالش‌های مناقشات جاری در تنگه هرمز و مسیرهای سنتی و قدیمی آن نخواهد ماند.

این طرح قرار است به طور کامل توسط نیروهای بومی به سرانجام برسد تا از این رهگذر شرکت‌های فعال در بخش خصوصی و دولتی بتوانند بر اساس برنامه‌ریزی‌های صورت گرفته تا پایان سال ۹۹ دستکم در فاز نخست ظرفیت صادراتی ۲ میلیون بشکه‌ای را در این منطقه فراهم آورند. البته به شرط آن‌که بنا به قول مسئولان امر، انحصارهای رایج باقی‌مانده از سالیان رنگ ببازد.

تا کنون اعلام شده برای احداث خطوط انتقال در این طرح دو ونیم میلیون دلار سرمایه گذاری شده و در عین حال قرار بر این است بندر جاسک به بندر نکا در دریای خزر متصل شود چرا که این کار دسترسی ایران برای صادرات نفت به دریای خزر را نیز سهل‌تر خواهد کرد.

یک خط لوله هزار کیلومتری با ظرفیت انتقال یک میلیون بشکه در روز نفت را از بوشهر به بندر جاسک منتقل می کند و بر این پایه قرار بر این شده که بخش قابل توجهی از صادرات ایران از این پس از جاسک صورت بگیرد.

طرح توسعه ترمینال بندر جاسک شامل ایجاد یک انبار ذخیره نفت اولیه ۲۰ میلیون بشکه‌ای نیز هست. در حال حاضر ۹۰ درصد صادرات نفت ایران از بندر خارک انجام می‌شود. می‌توان گفت که علی‌رغم اینکه عربستان سعودی و امارات برای دور زدن تنگه هرمز خطوط لوله‌هایی در خاک خود ایجاد کرده‌اند اما همچنان به همراه عراق، کویت و قطر برای صادرات نفت و فرآورده‌های نفتی به شدت به تنگه هرمز وابسته هستند.

دریافت روزانه یک میلیون بشکه نفت خام سبک و سنگین از خط لوله ۴۲ اینچ گوره-جاسک و ارسال به پایانه صادراتی جاسک، ذخیره‌سازی ۱۰میلیون بشکه انواع نفت خام، قابلیت گسترش ظرفیت نگهداری و صادرات با توجه به نیازهای آینده، قابلیت دریافت و ذخیره انواع نفت خام از طریق گوی‌های شناور دریایی، ایجاد شرایط لازم به منظور احداث پایانه صادراتی جدید جاسک و تضمین استمرار صادرات نفت خام کشور، متنوع کردن منابع صادراتی نفت خام، امکان تأمین خوراک پالایشگاه‌های برنامه‌ریزی‌شده برای احداث در بندر جاسک با هدف حضور در بازار جهانی فرآورده‌های نفتی و مهیا کردن زیرساخت‌های لازم در منطقه به منظور ایجاد صنایع وابسته از دستاوردهای طرح توسعه مکران است.

 

دستیابی به بازارهای دور توسط پایانه نفتی جاسک

 

طرح پایانه نفتی جاسک در بخش مهندسی سواحل و بنادر استعدادهای فراوانی دارد و می‌توان امکان پهلوگیری کشتی‌های بزرگ را در آن فراهم کرد. کشتی‌هایی که امکان بارگیری با احجام بالا را دارند و می‌توانند فرآورده‌ها را به بازارهای دورتر برسانند. با این کار می‌توان از استعدادهای نهفته بندرسازی در سواحل شمالی دریای عمان به نفع کشور استفاده کرد.

همچنین دسترسی به آب‌های اقیانوسی و بین‌المللی، نزدیکی به کشورهای شبه‌قاره هند و بازارهای بزرگ هند و چین، نقطه اتصال گذرگاه شمال و جنوب که کشورهای آسیای میانه، روسیه و افغانستان را به آب‌های آزاد و اقیانوس هند متصل می‌کند، برخورداری از دریا با عمق مناسب و سواحل زیبا و متنوع، برخورداری از موقعیت راهبردی و منحصربه‌فرد ژئوپلیتیک، برخورداری از جذابیت و ظرفیت لازم برای سرمایه‌گذاری و اجرای طرح‌های اقتصادی و توسعه‌ای و نزدیکی به خلیج فارس به عنوان منبع بزرگ تولید نفت و گاز از ویژگی‌های منحصربه‌فرد سواحل مکران است.

با توسعه ای از این دست صنایع پتروشیمی نیز توان تولید می یابند و احداث واحدهای این صنعت توجیه اقتصادی بالایی پیدا می کند.

احداث این پایانه می‌تواند اثر تحریم‌ها را بر اقتصاد ایران کمرنگ‌تر کند، چرا که اقتصاد کشورهای آسیای میانه به شدت نیازمند سواحل و بنادر استاندارد و بین‌المللی مطلوب است و اینک این ایران و بندر جاسک است که می‌تواند چنین فضایی را برای نیل به این هدف مهیا کند.

وجود این پایانه می تواند فعالان بخش خصوصی را به سوی کار در این منطقه متمایل کند. این طرح نشان می‌دهد که ایران علاقمند است به دریاهای آزاد خارج از خلیج فارس دسترسی داشته باشد و صادراتش را از طریق دریای عمان انجام دهد، احداث چنین ترمینالی با خطوط لوله مورد نظر می‌تواند به لحاظ استراتژیک برای ایران بسیار پرمنفعت باشد.

بسیاری از فعلان و نظریه پردازان در حوزه اقتصاد معتقدند ایجاد یک پایانه صادراتی جدید در جنوب شرق ایران در شرایطی که این سال ها خلیج فارس آبستن حوادث مختلف است ، ایده بکری است.

با شروع به کار این ترمینال سبب می‌شود تا مسیر دسترسی به بازارهای صادراتی ایران تنها به خلیج فارس منتهی نشود و خب در این وانفسا چه چیزی از این بهتر که نفت تولیدی از این راه بتواند به بازارهای جهانی راه یابد بی‌آنکه گرفتار بازی‌های منطقه‌ای شود.

 از سوی دیگر احداث ابر پروژه خط لوله گوره-جاسک نیز ارزش های مکران را بیش از پیش نمایان می کند.

پس از تنفیذ قرارداد توسعه بخش دریایی پروژه احداث خط لوله گوره – جاسک در ابتدای سال جاری، در راستای اولویت‌های اعلام شده از سوی وزارت نفت و به‌منظور تکمیل بخش زودهنگام این طرح تا قبل از پایان سال جاری، پیمانکاران را به‌سرعت تجهیز و مستقرکردند.

 

احداث خط لوله گوره – جاسک یک شاهراه جدید صادراتی است

 

بسیاری از رسانه ها در خصوص این پروژه نوشتند اجرای این طرح عظیم با هدف رونق تولید داخلی با نگاه خودکفایی به صنعت ملی درحالی به پیش می‌رود وپیشرفت‌های مطلوبی داشته که قرار است در وضعیت سخت تحریم همه جانبه آمریکا، این طرح باوسایل و تجهیزات ایرانی و توسط مهندسان وکارگران وکارفرمایان ایرانی درسال جاری به بهره‌برداری برسد.

این طرح با هدف توسعه میدان های مشترک غرب کارون، افزایش ظرفیت ذخیره سازی نفت خام و تعریف شاهراه جدید صادراتی نفت ایران در دستور کار قرار گرفته است.

عملیات اجرایی این طرح پراهمیت که امکان انتقال یک میلیون بشکه نفت خام سبک و سنگین صادراتی در روز از طریق یک خط لوله با طول تقریبی هزار کیلومتر و با ساخت تلمبه خانه های بین راهی و ایستگاه های توپکرانی به همراه پست ها و خطوط انتقال برق را فراهم می کند، تیرماه امسال با دستور رئیس جمهوری رسما آغاز شد.

این پروژه که هم اکنون به عنوان استراتژیک ترین طرح دولت مطرح است و به دلیل حجم بالای پیمانکاران ایرانی حاضر ، از آن به عنوان ایرانی ترین طرح صنعت نفت نیز یاد می شود، ضمن توانمندسازی پیمانکاران و سازندگان داخلی و ارزآوری قابل توجه، بستر مناسبی برای ساخت تجهیزات راهبردی در صنعت نفت فراهم می کند که تا پیش از این از خارج از کشور تامین می شد.

آنچه مسلم است این است که ظرفیت های مناطق جنوب شرقی کشور هم اکنون در راس تفکرات توسعه ای مدیران نفتی کشور قرار گرفته است و این نگاه با مدیریت مناطق آزاد همگام شده و توانایی های این مناطق برای انواع تجارت های بخش خصوصی در زمینه نفت و گاز و پتروشیمی متبلور و آشکار خواهد شد.

 

منبع : ماهنامه تجارت آسیا 

کد خبر 2374

برچسب‌ها

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
  • نظرات حاوی توهین و هرگونه نسبت ناروا به اشخاص حقیقی و حقوقی منتشر نمی‌شود.
  • نظراتی که غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط با خبر باشد منتشر نمی‌شود.
  • 2 + 11 =